Este espazo reúne artigos publicados en distintos medios de comunicación sobre temas moi variados: desde a pedagoxía e a avaliación educativa ata a universidade, a ciencia, a cultura ou a sociedade. Son reflexións escritas ao fío da actualidade, pero tamén da experiencia acumulada nas aulas, na investigación e no contacto coa comunidade educativa: infantil, primaria, ESO, bacharelato e universidade.
Máis que ofrecer respostas definitivas, estes textos pretenden abrir camiños para a reflexión, fomentar o diálogo e contribuír modestamente á construción dun pensamento informado e crítico.
https://www.laregion.es/opinion/combatamos-declive_1_20260624-4327665.html Neste artigo reflexiono sobre o grave desafío demográfico que afronta Ourense e advirto de que a aparente estabilidade da provincia agocha unha realidade moito máis preocupante. A partir da análise da distribución da poboación por idades, mostro que Ourense perde peso de maneira continuada entre as xeracións máis novas mentres concentra unha proporción crecente da poboación de maior idade. Este proceso non pode explicarse só pola baixa natalidade, senón que é o resultado da combinación de emigración xuvenil, falta de relevo xeracional e debilitamento progresivo da estrutura social e económica da provincia.
Ao longo do texto a idea é que non estamos simplemente ante un fenómeno de envellecemento, senón fronte a unha transformación profunda que compromete o equilibrio demográfico futuro. A perda continuada de mocidade implica tamén a desaparición de oportunidades futuras, xa que cada persoa que marcha representa un potencial proxecto vital que deixa de desenvolverse no territorio. A imaxe de antigas escolas convertidas en centros para persoas maiores serve como metáfora dun proceso silencioso pero constante que altera a propia identidade da provincia.
Hai que reinvindicar a necesidade dunha visión política a longo prazo para afrontar este problema. Lembro unha situación na que, tras presentar proxeccións demográficas preocupantes, a resposta recibida foi que os efectos non serían inmediatos e, polo tanto, quedarían fóra do horizonte dun mandato político. Emprego esta anécdota para denunciar a tendencia a ignorar os problemas cuxas consecuencias non son electorais a curto prazo. A demografía esixe responsabilidade interxeracional, capacidade de anticipación e políticas sostidas no tempo, pois o declive demográfico non entende de ciclos políticos nin de solucións improvisadas
https://eduga.edu.xunta.gal/seccion/investigacion/avaliacion-competencial Neste traballo analizamos o significado e as implicacións da avaliación competencial, un dos elementos centrais dos cambios curriculares introducidos nos últimos anos. Partimos da idea de que avaliar non debe consistir unicamente en comprobar a reprodución de contidos, senón en determinar ata que punto o alumnado é capaz de mobilizar coñecementos, habilidades, actitudes e estratexias para resolver problemas e afrontar situacións reais. A avaliación debe estar estreitamente vinculada ás competencias que se pretenden desenvolver e que, por tanto, require instrumentos e procedementos capaces de capturar aprendizaxes complexas e contextualizadas.
Ao longo do traballo reflexionamos sobre os retos que supón trasladar este enfoque á práctica educativa diaria. A avaliación competencial esixe formular tarefas auténticas, observar evidencias variadas do desempeño do alumnado e combinar diferentes instrumentos de recollida de información, superando a dependencia exclusiva dos exames tradicionais. Tamén destacamos a importancia de que a avaliación cumpra unha función formativa, orientada non só á cualificación, senón tamén á mellora continua dos procesos de ensino e aprendizaxe.
A nosa conclusión é que a avaliación competencial representa unha oportunidade para avanzar cara a unha educación máis significativa e coherente cos desafíos actuais. Con todo, para que esta transformación sexa efectiva resulta imprescindible acompañala dunha adecuada formación do profesorado, dunha reflexión rigorosa sobre os criterios de avaliación e do deseño de propostas que permitan valorar non só o que o alumnado sabe, senón tamén o que é capaz de facer co que sabe
https://eduga.edu.xunta.gal/seccion/experiencias/coas-matematicas-tamen-se-xoga Neste traballo presentamos unha experiencia de divulgación e aprendizaxe matemática baseada no xogo como ferramenta educativa, coa intención de amosar que as matemáticas poden aprenderse e gozarse máis alá dos espazos e metodoloxías tradicionais de aula. Partimos da idea de que o xogo constitúe unha actividade natural, motivadora e intelectualmente esixente, capaz de desenvolver o razoamento lóxico, a creatividade, a toma de decisións e a resolución de problemas dun xeito atractivo para o alumnado.
A nosa proposta procura achegar as matemáticas a contextos máis informais, nos que aprender e divertirse deixan de ser actividades contrapostas. A través de diferentes dinámicas lúdicas mostramos como é posible traballar conceptos matemáticos relevantes mentres se fomenta a participación activa, a colaboración e o pensamento estratéxico. Defendemos que este enfoque non só contribúe a mellorar a comprensión dos contidos, senón tamén a transformar a percepción social das matemáticas, afastándoas da imaxe de disciplina ríxida e inaccesible que con frecuencia as acompaña.
Máis alá dos resultados concretos da experiencia, reivindicamos a importancia de incorporar espazos de descubrimento, experimentación e xogo no ensino das matemáticas. Consideramos que a curiosidade, o reto intelectual e o pracer por explorar constitúen elementos fundamentais para construír aprendizaxes duradeiras e significativas, e que as matemáticas, lonxe de seren só unha colección de técnicas e procedementos, poden converterse nunha potente ferramenta para comprender o mundo e gozar pensando.
https://eduga.edu.xunta.gal/seccion/foro/ars-creandi-e-ars-formalis Neste artigo reflexiono sobre a necesidade de atopar un equilibrio entre dous compoñentes esenciais da educación matemática: a ars formalis, asociada ao rigor, á precisión conceptual e ao dominio das técnicas, e a ars creandi, vinculada á creatividade, á exploración e á capacidade de formular novas preguntas. Ambas dimensións son complementarias e que unha formación matemática de calidade non pode renunciar a ningunha delas. A aprendizaxe non debe limitarse á reprodución correcta de procedementos, pero tampouco pode prescindir da linguaxe formal e do razoamento rigoroso que caracterizan as matemáticas como disciplina científica.
Algunhas tendencias educativas recentes corren o risco de presentar estas dúas perspectivas como incompatibles, cando en realidade o verdadeiro desafío consiste en integralas. A creatividade necesita coñecementos sólidos sobre os que construír, e o formalismo só adquire pleno sentido cando se pon ao servizo da comprensión e da resolución de problemas. Por iso reivindico unha educación que combine o pensamento crítico, a curiosidade e a capacidade de innovación co desenvolvemento dunha base conceptual robusta, capaz de permitir que o alumnado non só aplique regras, senón que tamén comprenda, cuestione e cree coñecemento novo.
https://elpais.com/educacion/2026-04-28/mas-alla-de-la-nota-un-sistema-de-percentiles-para-eliminar-los-agravios-entre-autonomias-en-la-selectividad.html Neste artigo propoñemos unha reforma do sistema de acceso á universidade baseada no uso de percentís, co obxectivo de reducir as desigualdades que existen entre comunidades autónomas debido á realización de exames diferentes na PAU. Consideramos que non é plenamente xusto comparar directamente cualificacións obtidas en probas que non teñen o mesmo nivel de dificultade.
Defendemos que o criterio principal non debería ser a nota obtida, senón a posición relativa que ocupa cada estudante dentro da súa comunidade autónoma. Así, o relevante sería a porcentaxe de alumnado que obtivo resultados inferiores, o que permitiría establecer comparacións máis equitativas entre territorios.
Na nosa proposta, estudantes situados nun mesmo percentil serían considerados equivalentes, aínda que as súas cualificacións numéricas fosen distintas. Deste xeito, evitaríase que as oportunidades de acceso a determinadas titulacións dependesen, en parte, do nivel de dificultade do exame realizado en cada comunidade.
Entendemos que esta solución é tecnicamente sinxela, estatisticamente sólida e coherente con outros procesos selectivos que xa empregan sistemas de estandarización semellantes. O noso propósito é contribuír a un modelo de acceso universitario máis xusto, transparente e respectuoso co principio de igualdade de oportunidades. Este artigo tivo moita repercusión e remitimos un informe ao Ministerio. [Retranca on] sería por saír no Marca? https://www.marca.com/tiramillas/sociedad/2026/04/28/expertos-educacion-coinciden-nuevo-sistema-podria-cambiar-selectividad-bachillerato-siempre.html … foi a segunda vez … a anterior relacionada coas predicións que fixeramos para a pandemia de COVID-19.
https://praza.gal/opinion/normalizar-ou-non Neste artigo reflexiono, cun “certa” retranca e apoiándome nun pequeno exercicio matemático, sobre as políticas de normalización lingüística en Galicia. Os datos amosan o retroceso do uso habitual do galego, especialmente entre a mocidade, serven para cuestionar a eficacia das medidas adoptadas nos últimos anos. A través da denominada “Estratexia Institucional de Normalización Cuántica”, sosteño que con demasiada frecuencia as accións públicas parecen producir efectos contrarios aos obxectivos declarados, e mostro que a probabilidade de que unha medida resulte realmente beneficiosa para a lingua é moi baixa. En definitiva, a supervivencia do galego require políticas coherentes e efectivas, xa que a improvisación e as actuacións meramente decorativas contribúen a agravar a tendencia descendente observada nos indicadores sociolingüísticos
https://praza.gal/opinion/a-escola-contra-a-curiosidade-un-sistema-que-instrue-pero-non-educa Neste artigo analizo a crecente distancia entre o que a investigación en psicoloxía, neurociencia e ciencias da educación nos di sobre como aprenden as persoas e o funcionamento real do sistema educativo. A curiosidade constitúe o principal motor da aprendizaxe significativa, xa que favorece a atención, a motivación e a consolidación do coñecemento. Porén, a organización tradicional da escola, baseada na transmisión unidireccional de contidos, a obediencia intelectual e a presión dunha avaliación centrada nas cualificacións, tende a desactivar precisamente esa curiosidade natural coa que o alumnado chega ás aulas.
Moitas prácticas educativas seguen respondendo a un modelo no que aprender consiste fundamentalmente en reproducir información, máis que en comprendela, cuestionela ou aplicala a situacións novas. Nesta lóxica, as preguntas espontáneas e a exploración intelectual adoitan percibirse como interrupcións do proceso de ensino en lugar de constituír o seu núcleo. Ademais, convén resaltar a importancia da formación conceptual do profesorado, xa que unha comprensión insuficiente dos propios contidos pode derivar nun ensino excesivamente procedemental e pouco aberto ao pensamento crítico.
Existe un desaxuste estrutural entre o coñecemento científico acumulado sobre a aprendizaxe e as dinámicas que predominan nas aulas. Nun contexto no que a información está ao alcance de calquera persoa e no que as tarefas mecánicas son cada vez máis automatizables, considero imprescindible avanzar cara a modelos educativos que fomenten a autonomía, a reflexión, a formulación de preguntas e a construción activa do coñecemento. Mentres non se produza esa transformación, seguiremos formando estudantes preparados para superar exames, pero non necesariamente para comprender o mundo que os rodea nin para seguir aprendendo ao longo da vida.
https://eduga.edu.xunta.gal/2845/foro/unha-proposta-admision-nas-universidades-publicas-baseada-na-estandarizacion Neste artigo presentamos unha proposta para facer máis equitativo o acceso ás universidades públicas mediante a estandarización das cualificacións da PAU. Partimos da constatación de que estudantes procedentes de distritos e comunidades autónomas diferentes compiten polas mesmas prazas universitarias a pesar de realizar probas distintas, o que pode introducir desigualdades difíciles de xustificar desde unha perspectiva estatística. A nosa proposta mantén intactas as cualificacións para o alumnado que accede á universidade no seu propio distrito, pero introduce mecanismos de recálculo cando a admisión se produce entre territorios ou convocatorias diferentes, permitindo comparar resultados obtidos en contextos non equivalentes sobre unha base máis xusta e rigorosa.
O traballo pretendía demostrar que é posible mellorar a equidade do sistema sen alterar a súa estrutura fundamental, aplicando técnicas de estandarización amplamente utilizadas noutros ámbitos de avaliación. Co paso do tempo, esta reflexión converteuse no xermolo dunha liña de investigación máis desenvolvida que posteriormente cristalizou no traballo realizado con José Ángel de Toro e Elena Gajate, no que formulamos un modelo baseado en percentís para corrixir os desequilibrios derivados da coexistencia de múltiples exames de acceso á universidade. En certo modo, aquel artigo foi o primeiro paso dunha proposta máis ampla orientada a garantir que as oportunidades de acceso dependan principalmente do rendemento relativo do estudantado e non das diferenzas entre sistemas de avaliación territoriais.
https://eduga.edu.xunta.gal/2726/foro/matematicas-ii-competenciais-para-o-dia-dia-na-aula Neste traballo presentamos, desde unha perspectiva colaborativa, unha colección de materiais para Matemáticas II de bacharelato cun enfoque claramente competencial, deseñados para facilitar a adaptación ás novas esixencias curriculares derivadas da LOMLOE e dos cambios introducidos na PAU. A nosa intención foi ofrecer ao profesorado e ao alumnado recursos que permitisen traballar as matemáticas a partir de situacións reais e significativas, superando o modelo tradicional baseado exclusivamente na resolución de exercicios descontextualizados.
Partimos da convicción de que as competencias non se desenvolven mediante a repetición mecánica de procedementos, senón a través da análise de problemas vinculados ao mundo que nos rodea. Por iso, elaboramos propostas que conectan os contidos matemáticos con cuestións sociais, económicas, ambientais e tecnolóxicas de actualidade, favorecendo que o alumnado poida interpretar datos, formular hipóteses, argumentar conclusións e empregar as matemáticas como unha ferramenta para comprender a realidade.
Ademais de responder ás novas características da proba de acceso á universidade, perseguimos un obxectivo máis amplo: contribuír á transformación das prácticas de aula cara a modelos de aprendizaxe máis activos, contextualizados e significativos. Con este proxecto procuramos proporcionar exemplos concretos que axuden a integrar a avaliación competencial no traballo diario e que poidan servir de inspiración para iniciativas semellantes noutras materias e niveis educativos.