Este espazo reúne artigos publicados en distintos medios de comunicación sobre temas moi variados: desde a pedagoxía e a avaliación educativa ata a universidade, a ciencia, a cultura ou a sociedade. Son reflexións escritas ao fío da actualidade, pero tamén da experiencia acumulada nas aulas, na investigación e no contacto coa comunidade educativa: infantil, primaria, ESO, bacharelato e universidade.
Máis que ofrecer respostas definitivas, estes textos pretenden abrir camiños para a reflexión, fomentar o diálogo e contribuír modestamente á construción dun pensamento informado e crítico.
- Educación e avaliación
1.1 Avaliación competencial
https://theconversation.com/
A avaliación competencial pretende superar modelos centrados exclusivamente na reprodución de contidos para valorar a capacidade do alumnado de mobilizar coñecementos, habilidades e actitudes en contextos diversos. O obxectivo non é só comprobar o que se recorda, senón analizar o que se sabe facer co aprendido.
A implantación deste enfoque supón retos importantes para o profesorado e para a organización dos centros educativos, pero tamén ofrece unha oportunidade para construír procesos de aprendizaxe máis significativos e próximos ás demandas dunha sociedade en permanente transformación.
1.2 A escola contra a curiosidade
https://praza.gal/opinion/a-escola-contra-a-curiosidade
A curiosidade constitúe un dos motores fundamentais da aprendizaxe humana. Desde a infancia, as preguntas espontáneas permiten explorar o mundo, construír explicacións e desenvolver o pensamento crítico, converténdose nun elemento esencial para o desenvolvemento intelectual.
Porén, determinadas dinámicas escolares poden acabar desactivando esa curiosidade ao priorizar a resposta correcta fronte á exploración, a creatividade ou a formulación de novas preguntas. Recuperar a curiosidade como valor educativo implica entender que aprender non consiste só en atopar solucións, senón tamén en formular mellores interrogantes.
1.3 A máquina non trouxo o problema, senón a luz que o revela
https://praza.gal/opinion/a-maquina-non-trouxo-o-problema-senon-a-luz-que-o-revela
A expansión da intelixencia artificial na educación provocou un intenso debate sobre as trampas académicas e o uso destas ferramentas nas aulas. Porén, o núcleo do problema non reside na tecnoloxía, senón no feito de que deixa ao descuberto as limitacións dun modelo educativo baseado con frecuencia na reprodución de respostas previsibles e facilmente automatizables.
O artigo argumenta que producir unha resposta correcta non implica necesariamente comprender, e cuestiona sistemas de avaliación sustentados na acumulación de tarefas estandarizadas e cualificacións numéricas. Desde esta perspectiva, a intelixencia artificial non crea unha crise nova, senón que evidencia dificultades xa existentes na forma de ensinar, avaliar e seleccionar o alumnado.
A reflexión amplíase ás dimensións económicas e sociais da tecnoloxía. O aforro de tempo e o incremento de produtividade non se distribúen automaticamente, mentres que o traballo invisible de revisión e adaptación continúa recaendo sobre o profesorado. O auténtico desafío consiste, polo tanto, en decidir que significa aprender, que merece ser avaliado e como deben gobernarse as transformacións tecnolóxicas que afectan á educación.
1.4 Un sistema de percentís para a PAU
https://elpais.com/
A proposta dun sistema de acceso á universidade baseado en percentís busca corrixir as desigualdades derivadas da existencia de probas diferentes segundo a comunidade autónoma. A comparación directa das cualificacións obtidas en exames distintos pode producir situacións pouco equitativas, mesmo cando o nivel real do alumnado sexa semellante.
A utilización da posición relativa de cada estudante dentro do seu propio contexto de avaliación permitiría realizar comparacións máis xustas e transparentes. Trátase dunha proposta estatisticamente sinxela que pretende mellorar a equidade do proceso de acceso universitario sen alterar o principio de mérito e capacidade.
2 Matemáticas e divulgación
2.1 Coas matemáticas tamén se xoga
https://praza.gal/opinion/coas-matematicas-tamen-se-xoga
Os xogos constitúen unha poderosa ferramenta para o ensino das matemáticas. A través deles é posible traballar conceptos complexos dun xeito intuitivo, fomentar a experimentación e desenvolver habilidades de razoamento e resolución de problemas.
Longe de ser unha actividade secundaria, o xogo pode converterse nun recurso didáctico de gran valor, capaz de aumentar a motivación do alumnado e contribuír a construír unha imaxe máis próxima e atractiva das matemáticas.
2.2 Ars creandi e ars formalis
https://praza.gal/opinion/ars-creandi-e-ars-formalis
A creatividade e o rigor adoitan presentarse como dimensións contrapostas do coñecemento. Con frecuencia asóciase a creación coa liberdade e a formalización coa disciplina, como se ambas respondesen a lóxicas incompatibles.
Porén, a historia das matemáticas e doutras disciplinas científicas mostra precisamente o contrario. Os avances máis relevantes nacen da interacción entre a capacidade para imaxinar novas posibilidades e a necesidade de sometelas a criterios de coherencia, demostración e validez formal.
3 Lingua e sociedade
3.1 Normalizar ou non
https://praza.gal/opinion/normalizar-ou-non
A situación actual do galego continúa suscitando interrogantes sobre a eficacia das políticas de normalización lingüística desenvolvidas nas últimas décadas. A evolución dalgúns indicadores evidencia dificultades para garantir a transmisión e o uso habitual da lingua, especialmente entre a poboación máis nova.
O debate non debería limitarse á dimensión simbólica da cuestión lingüística, senón centrarse tamén na análise das condicións sociais, educativas e institucionais que favorecen ou dificultan o uso real do galego. Máis alá dos discursos, o reto consiste en identificar medidas capaces de modificar tendencias observables.
4 Demografía e territorio
4.1 Combatamos o declive
https://praza.gal/opinion/combatamos-o-declive
O declive demográfico constitúe un dos principais desafíos de amplas zonas de Galicia. O envellecemento da poboación, a baixa natalidade e a saída de persoas novas afectan tanto á actividade económica como á sustentabilidade dos servizos públicos e á propia cohesión territorial.
A reversión desta tendencia require políticas estables e de longo percorrido orientadas a crear oportunidades laborais, facilitar proxectos de vida e fortalecer os mecanismos de fixación de poboación. Trátase dun reto estrutural que condicionará de maneira decisiva o futuro do país nas próximas décadas.